در وجوب نفقه دادن به پدر و مادر و فرزندان شرط است که خود آدمى قدرت بر نفقه ی خود و همسر دائمیش (اگر دارد) داشته باشد، اگر درآمد او به همین مقدار است که خرج خود را تأمین کند تنها خود را تأمین مى کند و خرج همسر، پدر و مادر و فرزندان بر او واجب نیست و اگر درآمدش بیش از این مقدار است خرج خودش و همسرش واجب است و خرج پدر و مادر و فرزندان واجب نیست و اگر از این هم بیشتر است آن وقت خرج پدر و مادر و فرزندانش نیز بر او واجب مى شود.
منظور از نفقه ی شخص که گفته شد مقدّم بر نفقه ی زوجه است، فقط خوراک و پوشاک یک روز و یک شب است و هم چنین هر چیزى که از ضروریات زندگى یک شبانه روز است، اگر در آمدش بیشتر از این مقدار باشد آن را صرف همسرش و پس از آن صرف پدر و مادر و فرزندانش مى کند.
اگر شخص، علاوه بر مخارج خودش و مخارج همسرش آن قدر مال دارد که هزینه ی زندگى تمامى نزدیکان (پدر و مادر و فرزندان) محتاج را بدهد واجب است همه ی آنان را تحت تکفّل خود قرار دهد، و اگر آن مازاد کافى به هزینه ی همه ی آن ها نیست باید رعایت الاقرب فالاقرب از آنان را بنماید (هر کدام که نسبتشان نزدیک تر است، مقدّمند)، و اگر دو نفر از نزدیکان او محتاجند و هر دو در یک رتبه هستند (مثلاً دو فرزند) و مازاد درآمد او کافى به نفقه ی هر دو نیست در صورتی که امکان داشته باشد مازاد درآمد خود را بین آن دو تقسیم مى کند و اگر ممکن نباشد و نصف آن درآمد زائد قابل استفاده نباشد آن وقت از طریق قرعه، آن را به یکى از آن دو مى دهد.
اگر شخص، داراى دو فرزند فقیر باشد و مازاد درآمدش کافى به زندگى هر دو فرزندش نباشد و در مقابل، پدرى توانگر نیز داشته باشد یکى از فرزندان را او نفقه مى دهد و دیگرى را پدرش.
اگر چیزى که با آن روزی خود را تأمین کند نداشته باشد واجب است دست به هر وسیله ی مشروعى بزند حتّى گدایى و قرض، امّا اگر مخارج شخص خود را دارد ولى چیزی که با آن مخارج زوجه و پدر و مادر و فرزندان را تأمین کند ندارد به دست آوردن آن از راه کسب لایق به حال و شأنش واجب است، ولى قرض کردن واجب نیست، مگر آن که:
1. قرض کردن و نسیه گرفتن برایش مشقّت نداشته باشد.
2. محلّی برای پرداخت قرض یا نسیه داشته باشد. (مثل کارمندی که حقوق مشخّصی دارد و می داند که می تواند از محلّ این درآمد، قرض خود را ادا کند.)
وبلاگ وب سایت وکالت حمید رضا قناعتیان کارشناس رسمی دادگستری
